تبلیغات
خوشه‌ویستی-كورد-كوردستان

خوشه‌ویسترین که‌ست (الله)‌* بیت جوانترین وشه‌ت( سبحانه‌الله)‌ *بیت باشترین هاوریت( قورئان)* بیت خوشترین جیگات( به‌هه‌شت) بیت





تاریخچه خط كوردی []




تاریخچه خط کردی

 

تاریخچه خط كُردی بسیار كهن می‌باشد،كُردها، براساس دستاویزهای تاریخی ویافته‌های باستان شناسی، نخستین مردمان آریایی سرزمین مقدس ایران زمین هستند كه نخستین تمدن و خط و علوم را به وجود آوردند. سومریان و مادها، نیاكان كُردها می‌باشند. زبان اوستایی بر پایه‌ی تحقیق مستشرقینی همچون«دار مستتر، ماكس مولر، باسیل نیكیتین، پور داوود و ....» همان زبان كُردی باستان می‌باشد و زردشت نیز از این قوم برخاسته است.

كُردها از نظر جغرافیایی، در پنج مكان ساكن هستند كه هر پنج مكان جزء ایران باستان می‌باشد؛ كُردستان تركیه (25 میلیون نفر كرد) ، كُردستان عراق (5 میلیون نفر)، كُردستان ایران (10 میلیون نفر) ، كُردستان سوریه (2 میلیون نفر) و كُردستان ارمنستان (2 میلیون نفر) «این آمار مربوط به چندین سال پیش می باشد». درضمن هزاران كُرد كه تعداد آنها به میلیون‌ها نفر می‌رسد به صورت مهاجر دركشورهای مخلف اروپایی و نیز كانادا، آمریكا و استرالیا زندگی می كنند. آیین اسلام، زردشت و مسیحیت در میان كُردها دارای بیشترین پیروان می‌باشد.

به طوری كه صاحب نظرانی چون محمد تقی بهار می‌گویند: اولین پایه‌گذاران خط در ایران مادها(كردها) می باشند.

خط كُردی از آغاز تا به امروز سه نوع شیوه و دوره‌ی زمانی را طی كرده است؛

دوره‌ی اول: از چند قرن پیش از تولد حضرت مسیح (ع) (از سال 331 ق.م) تا سال هفدهم (ه.ق) یعنی تا زمان رسیدن بانك اسلام ناب به مناطق كُردستان به كار برده می‌شدند. كُردها، در زمان پیدایش و اختراع خط میخی نوشته‌های خود را با این خط می‌نوشتند.

سنگ نبشته‌هایی از آنها برجای مانده كه این مفهوم از آن برمی‌آید كه كُردها دارای سابقه‌ای بسیار دیرینه در عرصه‌ی هنر و آفرینش آثار گرانبها دارند. سنگ نبشته‌ی موجود در روستای «زه‌ نان» از توابع شهرستان سنندج كه به خط میخی است و قدمت آن به چند قرن پیش میلاد مسیح (ع) می‌رسد، گواه این مدعاست.

«احمد بن ابی‌بكر وحشی بنت كلدانی» از دانشمندان عرب در كتاب (شوق المستفهام فی الغرفه رموز الاقلام) می‌گوید: «در نزدیكی‌های قرن دوم پیش از میلاد مسیح (ع) مردی به نام (ماسی سورات) نوعی خط به شیوه‌ی ابجد نوشته است و نامه‌ها و كتابهای زیادی را با آن به تألیف درآورده است. بعدها كردها به همان شیوه نوشته‌های خود را می‌نوشتند.» در كنار این خط، خط یونانی نیز خط ویژه‌ای بود كه كُردها از آن برای نوشتن متون مدد می‌گرفتند یعنی دو هزار سال پیش این شیوه متداول بوده است. سندهایی نیز برای تأیید این مدعا وجود دارد.

دوره‌ی دوم:از سال هفده هجری تا قرن سیزده هجری.

بعد از سال هفده هجری كه كُردستان زیر لوای اسلام درآمد، خط میخی و آرامی و یونانی به یكباره كنار گذاشته شد و به دنبال آن خط عربی، نسخ و كوفی و بعدها خط نستعلیق رواج پیدا كرد. خط نسخ را برای نوشتن نامه و دفاتر دولتی به كار می‌بردند و خط كوفی را برای نوشتن قرآن و كتابهای دینی مورد استفاده قرار می‌دادند.

دوره‌ی سوم: قرن سیزدهم هجری تا دوران معاصر:

در ابتدای سده‌ی سیزدهم دانشمندان و ادیبان كُرد به این نتیجه رسیدند كه خط عربی و فارسی كم وكاستیهای نسبت به زبان كُردی دارد، در نتیجه بخشهایی از خط عربی و فارسی را تغییر داده و آن را به شیو‌ه‌ای دیگر بنیان نهادند. (سعید مكری) اولین كسی بود كه از ابتدای قرن سیزدهم هجری نوشته‌ای با این خط جدید به نام «بیت اول و آخر» نوشته كه در سال (1879 میلادی) در سلیمانیه عراق به چاپ رسیده است. ملا محمود با یزیدی (1217- 1279 ه) نوشته ای به نام «جامع سالیان و حكایتان» با این خط نوشته كه در سال (1860 میلادی) به چاپ رسیده است.

یوسف پاشای خالدی در سال 1860 فرهنگ نامه‌ای به نام «الهدیه الحمدیه فی اللغه الكُردیه» نوشته است كه خود فرهنگ نامه‌ای معتبر برای شناخت زبان كُردی شمرده می‌شود. اولین روزنامه كُردی در سال (1898 میلادی) به نام «كُردستان» به سر دبیری (عبدالرحمان بگ) در «قاهره و فولگتون و ژنو» با خط معاصر كُردی منتشر و پخش شد.

در سال 1928 استاد (سعید صدقی كابان) مجموعه‌ای برای زبان كُردی با این خط نوشت، با نام مختصر «صرف و نحو كردی »جلادت بدر خان (1886- 1952) در شام در سال 1932(الف و ب) كُردی لاتینی را به وجود آورد. جلادت از (15 مارس 1932 ـ 15 آوریل 1943) با الف و ب كردی (57) شماره از مجله «هاوار» را به چاپ رسانید و منتشر كرد. در همان سالها كامران بدرخان،«برادرش»، از سال (1942 ـ 1943) به مدت تقریباً یك سال هفته‌نامه «روژانوی» را در بیروت با (الف و ب) كُردی به چاپ رسانید. وی در سال 1938 فرهنگ‌نامه‌ای (32 صفحه ای) با همین خط و در مورد خط كُردی منتشر كرد.

هم زمان با این تلاشهای بدر خانی‌ها در سوریه، (توفیق وهبی) نیز در عراق یك نمونه (الف و ب) لاتینی را برای نوشتن ابداع نمودند این الف و ب در سال (1941 میلادی) در روزنامه «گه‌لاویژ» مورد استفاده قرار گرفت اما بعدها منسوخ گردید. به همین منظور عده‌ای از ادیبان كُرد از جمله «داماو چوزنی موكریانی»، (الف و ب) عربی را دستكاری نمود. وی در سال(1926- 1932) نشریه «زاری كرمانجی» را با همین خط نوشت.در سال (1324ه .ش) نویسندگان كُرد در مهاباد خط و شیوه‌ی نوشتن امروزی را پسندیدند و نشریه های «نیشتمان،ئاوات و...» را منتشر نمودند.در همان سالها در استانبول تركیه ملا رشیدبگ بابان« الف وب كردی» را تغییر داد و كتابی به نام «مجمع البحرین فی اقتران النبرین»،كه برگردان و ترجمه كتاب «الصحیح»می باشد،را به كُردی نوشت. علاوه بر این، «الف و ب» كُردی دیگر هم وجود دارند؛ كه یكی الف و ب «ایزدی» و دیگری «سریالی» می‌باشد. دو كتاب گرانبها و مبارك ایزدیها یعنی «مه سحف ره‌ش» و كتاب «جیلوه» با خط (الف و ب) ایزدی نوشته‌ شده‌اند.

(الف و ب) سریالی را كُردهای صوفی قدیم به كار می‌بردند. در سال 1925 «عرب شاموو» و «ماره گولیف» الف و ب لاتینی را به وجود آوردند كه در سال 1930 به شیوه رسمی مورد استفاده قرار گرفت.اما این خط زیاد عمر نكرد و تبدیل به خط سریالی گردید و از سال 1946 خط سریالی به عنوان خط رسمی كُردی به كار می‌رود.

امروزه هزاران جلد كتاب،صدها مجله و روزنامه،دهها كانال تلویزیونی و رادیویی وحتی ماهواره ای مانند شبكه های (KORDESTAN - Medya.TV – KORD sat - me - SAHAR – roj tv)

تأ سیس شده اند وهر كدام از زمینه های متن كردی با پیمودن راهی دراز در مدت زمانی كم توانسته اند صاحب متنی مدعی و سرآمد باشند و به آینده ای روشن و افقی باز فكر كنند علوم مختلف طبیعی، روشنفكری و فلسفه،هنر و سینما ومتون مربوط به آن امروزه در متن كردی كاملاً مشهود و واضح است.

منابع و مآخذ:

1- نشریة صدای حق، پاكستان، انجمن اسلامی كُرد، شماره 8، سال 1368

2- روزنامه كیهان هوایی، شماره 974 ، سال 1370 ه.ش

3- ماهنامه كهكشان ،شماره 71 ، سال یازدهم

4- تاریخ كرد و كردستان ،مردوخ ،بغداد 1958

5- تاریخ خط كردی ، عزیز مرادی، مجله سروه شماره 156 سال 1378

6- سبك‌شناسی محمد تقی بهار (ملك‌الشعراء)

7- نشریه ئاوات ، شماره 1 ، دانشجویان كُرد دانشگاه یزد ـ خرداد 80

 





نوشته شده توسط خوشه ویست در  سه شنبه 20 اردیبهشت 1390 و ساعت 10:15 ق.ظ


() نظر
       




سلام من خوشه ویست هستم این یک وبلاگ در مورد کردکردستان، فرهنگ وآداب و رسوم ملت کرد است. از دوستانی که سر می زنند تشکر می کنم دوست عزیزم روزرین من را در گرد آوری مطالب بسیار کمک کردند متشکرم
بایگانی

 نویسندگان

خوشه ویست (149)


موضوعات

وتەی ناوداران (سخن بزرگان) (1)
شاعران معاصر کرد (شاعیرانی هاوچه‌ڕخی کورد) (2)
مطلب موقتی (مناسبتی) (1)
شیعر و قسه ی خوش * سورانی * (32)
شیعر و قسه ی خوش * کورمانجی * (10)
گه وره پیاوانی کورد(بزرگان کرد) (40)
زمانی کوردی ( زبان کردی) (32)
چیروک و داستان (3)
متفرقه (19)


 آرشیو

بهمن 1391 (1)
دی 1391 (1)
آبان 1391 (1)
شهریور 1391 (2)
تیر 1391 (1)
خرداد 1391 (2)
اردیبهشت 1391 (2)
فروردین 1391 (1)
اسفند 1390 (1)
دی 1390 (1)
آذر 1390 (1)
آبان 1390 (1)
مهر 1390 (3)
شهریور 1390 (4)
مرداد 1390 (3)
تیر 1390 (5)
خرداد 1390 (5)
اردیبهشت 1390 (4)
فروردین 1390 (2)
اسفند 1389 (5)
دی 1389 (1)
آذر 1389 (1)
آبان 1389 (2)
مهر 1389 (2)
مرداد 1389 (2)
تیر 1389 (2)
خرداد 1389 (2)
اردیبهشت 1389 (1)
فروردین 1389 (1)
اسفند 1388 (1)
بهمن 1388 (2)
دی 1388 (1)
آذر 1388 (2)
مهر 1388 (2)
شهریور 1388 (2)
مرداد 1388 (1)
تیر 1388 (2)
خرداد 1388 (3)
اردیبهشت 1388 (3)
فروردین 1388 (2)
اسفند 1387 (4)
بهمن 1387 (3)
دی 1387 (2)
آذر 1387 (4)
آبان 1387 (5)
مهر 1387 (3)
شهریور 1387 (2)
مرداد 1387 (2)
تیر 1387 (2)
خرداد 1387 (2)




لینكدونی
کامیاران و کامیارانی‌ها (-)
خویندکارانی کوردستانی زانکوی ئیلام (-)
کتابخانه هه ورامان ؛یانه وکتێبۆ هه ورامانی (-)
ژوانگه (-)
کامیاران و کامیارانی ها (-)
چوپان دروغگو (-)
کلهر (-)
کلهرستان (-)
کردستان سرزمین نیکی ها (-)
کردستان شناسی (-)
ئاپۆرە (-)
كورده‌واری (-)
رازیار (-)
هووز لک (-)
رومشگان (-)
دانلودآهنگ جدیدوقدیمی كردی (كوردی) (-)
کتیبخانه‌ی کوردی ئه‌وین (-)
نقده نه‌غه‌ده سندووس (-)
بوکی کوردستان (-)
سرشک مریوان (-)
تاریخ کردستان (-)
دل نوشته (-)
پالنگانپالنگان،كامیاران،هورامان،كورده واری (-)
اشعار و ترانه كوردی كورمانجی (-)
هورامان هانه به‌رچه‌م (-)
کوردی جنوبی (-)
آب و آفتاب و آینه (-)
سنقر و کلیایی (-)
سقز (-)
مهاباد (-)
تروسکه‌ ئاگر (-)
كورد و كوردستان (-)
هوز له‌ك(لكستان) (-)
فرهاد کرد (عکسهایی از کردستان) (-)
Lîstêk_لیستئک (کرمانج سرای) (-)
بزرگترین منبع اطلاع رسانی کردستان (-)
شاباد (-)
سومای چاو (-)
مه‌کویه‌کی روشنبیری و هونه‌رییه بو گه‌نجان (-)
نه رمه واڵه ی کوردی بۆ ویندۆز (-)
کاردو kardu (-)
عاشق کردستان (-)
شبدر سیراب (-)
لرستان ما (-)
فرهنگ و تاریخ و هنر كردی (-)
مانگه شه‌وی له‌لیلاخ (-)
سرزمین آفتاب (-)
zeryaw (-)
ساخت وبلاگ كردی (كوردی بلاگ ) (-)
دیدنیهای ایلام (-)
خوناوكه (-)
ئه‌زمه‌ڕ سیاسی و رۆشنبیری (-)
XELWET - خه‌ڵوه‌ت (-)
كلیم الله توحدی (-)
سه‌ریوان (گیلانغرب) (-)
شووشه (-)
ژیرو (-)
ده نگێك بۆ ئاواته کان (-)
هاودڵی (-)
فرمیسک(فرهنگ و هنر کردستان) (-)
کردان شیراز (-)
پایگاه اطلاع رسانی تلاطم (-)
توسعه دهندگان علم (-)
ژانی گه‌ل (-)
آشنایی با مسائل فرهنگی کرد (-)
هاستینگ کردی (-)
بانکول (-)
سوران بلاگ (-)
فرهنگی(کردستان) (-)
اتفاقا ما.... (-)
تارنگار کوردهای کورمانج (-)
آوای کرد (-)
کرد امروز (-)
بزرگترین سایت تفریحی کردستان (-)
سه‌یران (-)
کردهای قزوین (-)
شیعری کوردی (-)
تهران 7 فروم (-)
تاریخچه کرد (-)
حه‌وت کانی (-)
زه‌رده په‌ری گول (-)
پاییز (-)
زیبای خفته (-)
کرد و کردستان (-)
کونه کورد (-)
په یڤ (-)
ناجی ملت کرد (-)
بهار اشعار (-)
شیعر کوردی (-)
اهل سنت (-)
آرشیو لینكدونی




جستجو

جستجو در بلاگ






مطالب گذشته وبلاگ

  حسین تقدیسی

  کاردوک

  تاریخچه خط کوردی

  زندگینامه فقی تیران

  مناجات کوردی ( شعر کورمانجی )

  نگاهی تاریخی به وضعیت کردهای ایران

  ماههای سال در زبان کوردی

  معرفی ایلات جلالی و شكاك

  زندگینامه وه‌لی دیوانه

  شعر زیبای مادر (كورمانجی)

  فلسفه رقص كردی و انواع رقص كردی

  گذری بر تاریخ هورامان

  طبقه بندی زبانهای دنیا

  كردهای شیراز

  طایفه بارزانی

  استاد هادی ضیاالدین (مجسمه ساز)

  فرهنگهای كردی (فرهنگ لغت)

  معرفی دلدار(شاعر كورد)

  معرفی چند زن روشنفكر كرد

  منطقه موكریان

  كردهای ایلام

  شعر (Durî te )

  نقده همیشه كردستان

  كردهای ارومیه

  زندگینامه مام وه‌ستا گوران

  SMS اس ام اس کردی (کوردی)

  آیین در کردستان

  لکی

  کردهای ایلام (1)

  شعر (لهجه کرمانشاهی)

  امپراتوری ماد

  حه‌سه‌ن سه‌لاح سوران(حسن صلاح سوران)

  شرف خان بدلیسی

  ئه‌مشه‌و(شیعر)

  سید خلیل عالی نژاد

  زن کرد از دید نویسندگان

  معروف کوکه ای

  بابرده‌ڵه (شعر)

  قاله مه‌ره

  محمد قاضی

  كۆڵه‌كه‌كانی گۆرانی كوردی

  جگه‌رخوین (شاعر و نویسنده)

  کردستان یک رویا

  مه ستانه

  لی‌کولینه‌وه‌یک له سه‌ر نه‌وروز

  کیژی کا فروش

  خوشه‌ویستی له نیوان رواله‌ت و جه‌وهه‌ر دا

  شعر نیشتمان (وطن) به لهجه فیلی

  مستوره ئه‌رده‌لان (اردلان)

  هه‌تاوه‌ خه‌واڵۆكانی وڵاتی من

  کرمانشاه و دلیل فارسی حرف زدن

  نامه‌ی پدر و مادری برای فرزندانشان

  نوشتن با الفبای کردی یا لاتین؟

  زندگینامه سید علی اصغر کردستانی

  امپراتوریهای کرد بخش دوم

  چند شعر زیبای کردی

  امپراتوریهای کرد بخش اول

  شعرای هورامان

  جه‌لاد(شعر سورانی)

  سه‌‌ره‌تایه‌ک بۆ مێژوو

  نام شهرهای کردستان از کجا آمده؟

  زن کرد(ژنی کورد)

  ئه‌خته‌ر‌کچی کوردی چاو‌مه‌ست(شعر سورانی)

  زندگینامه احمد خانی (دانلود کتاب مم و زین)

  شعر سورانی(ئه‌من ئه‌ی نیشتمان توم هه‌ر له‌بیره)

  لباس کردی+عکس

  مراسم پیر شالیار(اورامان)

  زندگینامه شوان پرور

  شعر کردی سورانی(نه عه‌ره‌بم به ایرانی نه تورکیکی شاخستانی)

  ساختار دستوری زبان کردی

  زندگینامه پوران درخشنده

  هه‌شت دروی دایه (مطلب جالب)

  شعر کردی سورانی(دایه)

  بررسی موسیقی کردی

  شعر کردی سورانی(کانی)

  بررگان کرد(باستان و جهان)

  كردستان در دوره ­ی اسلامی

  شعر کردی سورانی(بهار)

  تاریخچه رقص کردی

  وی زالم(شعر کرمانجی)

  کردستان در دوران باستان

  شعری عاشقانه

  مطلبی حکمت آموز

  زندگینامه قانع

  زندگینامه نالی

  تو گوت از گولم(شعرکرمانجی+ترجمه)

  امید کردستانی(معاون ارشد گوگل)

  که‌س به وه‌ی نالا ئازایی(داستان کردی)

  زندگینامه شرکو بی‌کس

  زندگینامه حسن زیرک





آمار وبلاگ
بازدید های امروز :
بازدید های دیروز :
كل مطالب :
كل بازدید ها :





قالب توسط :صابر كردستانچی






Online User